Sjaldséðar skepnur

Í handritinu Lbs. 724 4to kemur þessi skemmtilegi vitnisburður fram:

„Anno 1721 í þeirri syðri bugt við Americam sem kallast Bonaventura sást af einu frönsku skipi, sjóskrímsli nokkurt, á því var sem hundshöfuð með breiðum tönnum og svo til að sjá sem tinaði úr þess augum álíka sem reiðs manns.

Það var með plötum f[l]ötum, stórum og breiðum eyrum, höndum, armleggjum, herðarblöðum og öðrum skapnaði sem maður, það var með loðinni húð, hér um fjögurra alna langt. Hélt sig svo nærri skipinu í tvo klukkutíma að það mátti takast inn með höndum.

Lét skipherran krækja í það en það sökkti sér þá niður í tvær reisur og náðist ekki. Kapteinn skipsins og tveir af hans fólki hlutu með eiði að sanna þessa sína sögu fyrir sjálfum Regentenum í Frankaríki og lét síðan innfæra hana í Archivet í París.“

Titanic sekkur: Var Íslendingur um borð?

Það er siðvenja í fjölmiðlum að spyrja þess hvort Íslendingar séu á meðal fórnarlamba þegar mikil slys og náttúruhamfari eiga sér stað í útlöndum. Jafnvel er gengið svo langt að leita Íslendingsrótanna í 2. og 3. lið ef ekki er öðru til að dreifa.

“Eðlileg umhyggja í garð meðbræðranna,” gæti einhver sagt. “Þjóðernisleg sjálfhverfa,” grenjar annar. Þessi spurning kom þó ekki upp í íslenskum fjölmiðlum árið 1912 þegar hið goðumlíka skip Titanic sökk niður á botn eftir árekstur við ísjaka. Heldur veltu menn fyrir sér hvort einhverjir ríkir og nafntogaðir menn hefðu farist og nöfn nokkurra milljónamæringa voru dregin upp á síður blaðanna.

Hefðu menn hins vegar spurt sig þessarar spurningar þá hefði svarið verið “já”. Þar sem Vestfirðingurinn Guðmundur Ásgeirsson (1870-1912) hafði tekið sér far með skipinu og átti ekki afturkvæmt. Upplýsingar um Guðmund þennan er að finna í ættfræðiritinu Vigurætt og þess getið að hann hafi gengið á vit ævintýranna og gerst skipstjóri á Indíafari.

Eftir standa spurningar um virði mannslífa og ólíkar áherslur aldanna.

Hr. Röntgen og augun

Í ljósi umræðu að undanförnu um gegnumlýsingu farþega á flugvöllum með röntgengeislum er ekki úr vegi að líta til upprunans. Árið 1896 tókst mönnum að taka fyrstu ljómyndina með röntgengeislum og fiskisagan flaug. Blaðið Eimreiðin fór ekki varhluta af þessum heimsviðburði og birti umfjöllun um uppfinninguna á síðum sínum sama ár. Forfeður okkar sáu fyrir sér notkun geislanna í læknisfræðilegum tilgangi en hefðu þeir bara vitað hvernig þetta ætti allt eftir að enda …

 

 ”Nýlega hefur prófessor RÖNTGEN í Würzburg tekið eptir því, að einkennilega geisla leggur út frá Crookes kúlum, þegar katóðugeislar myndast í þeim; hvort það eru katóðugeislarnir sjálfir, sem ganga gegnum glerið, eða nýir geislar, sem koma frá sjálfu glerinu, þar sem það er lýsandi er, ekki víst. Þeir líkjast þó katóðugeislum í því, að flestir hlutir eru miklu gagnfærilegri fyrir þá, en fyrir ljósgeisla, en ekki lítur út fyrir að segulmagn hafi nein áhrif á þá; þeir brotna líka miklu minna en ljósgeislar, en hafa líkar efnafræðislegar verkanir, svo að myndir má taka með þeim, eins og ljósmyndir að sínu leyti, og það er einmitt þessi eiginleiki geislanna, sem gjörir uppgötvun þessa svo eptirtektaverða.

 

 

Af því að menn hafa ekki enn fundið neitt efni, sem brýtur þessa Röntgens-geisla að ráði, verða þó ekki teknar vanalegar ljósmyndir með þeim, heldur einungis skuggamyndir. Einna mesta eptirtekt hefur það vakið, að Röntgens-geislar ganga gegnum líkama manna og dýra en þó ekki eins vel gegnum beinin eins og aðra hluta líkamans; ef geislarnir eru látnir leggja gegnum mann og falla á glerflögu, sem er undirbúin öldungis eins og við vanalega ljósmyndun, þá kemur skugginn af beinagrindinni fram á glerflögunni.

 

Líklegt þykir að uppgötvun þessi geti orðið læknum að góðu liði við rannsóknir á beinum manna, en þó einkum til að finna óviðkomandi hluti í líkamanum, t.a.m. kúlur og kúlubrot, steinmyndanir eða þvíumlíkt, því hlutir þessir eru ógagnfærilegir en líkaminn, og skuggi þeirra kemur þess vegna fram á myndinni. Að öllum líkindum á uppgötvun þessi mikla framtíð fyrir höndum, en hún er svo ný, að enn er ekki hægt að sjá fyrir, hverju hún kemur til leiðar. “

 

 

 

Má bjóða yður dálítið meira sjókólaði, herra minn?

Það er gaman að velta fyrir sér spurningunni:
Hvað ef hlutirnir hefðu þróast á annan veg en þeir gerðu.
Ja, þá segðum við til að mynda “sjókólaði” á svona “elegant”
og fágaðan máta í staðinn fyrir hið jarðbundna og hversdagslega orð “súkkulaði”

Eftirfarandi auglýsingin birtist í Eimreiðinni árið 1896:

Hið bezta sjókólaði
er frá verksmiðjunni “Síríus” í fríhöfninni í Khöfn. Það er hið drýgsta og næringarmesta og inniheldur meira af kakaó en nokkur önnur sjókólaðitegund.

Veröldin er þó hvorki alsvört né alhvít og orðin falla ekki fullþroskuð af himnum ofan. Benda má á að safn Orðabókarinnar geymir ýmsar birtingarmyndir af þessu tökuorði frá því um aldarmótin 1900: “súkkulade”, “sukkulade”, “sukkulaði”.

Skrautlegur sakaferill Jóns Snorrasonar

Jón Snorrason var fundinn sekur þann 11. ágúst árið 1802 og dæmdur til að erfiða 6 ár í Kaupmannahafnar þrældómi. Hér má lesa lýsingu á brotum hans sem finna má í dómum Landsyfirréttar.

Anno 1802, þann 11. ágúst um eptirmiddaginn, var afsagður svolátandi dómur í landsyfirrjettinum í máli Jóns Snorrasonar frá Krýsuvík:

Í máli þessu er með sakamannsins Jóns Snorrasonar staðfestri eigin meðkenningu, fyrir hjeraðs og landsyfirrjettinum og ítrekuðum vitnaleiðsum, upplýst:

1. Að Jón Snorrason, nú á 36. aldursári, hefur um tvítugsaldur átt barn í lausaleik með ógiptri kvenpersónu á Vestfjörðum, og síðan, fyrir meir en 4 árum, fram hjá konu sinni aflað barns með ógiptri stúlku, Guðnýju Jónsdóttur. Þess þriðja óekta barns, en annars fram hjá, fyrir meir en 3 árum, með þáverandi stúlku, Þóru Gísladóttur, hins 4. óekta barns, en þriðja framhjá, með stúlkunni Steinunni Árnadóttur, fyrir rúmum 2 árum, og loksins með seinast nefndri kvenpersónu aptur hins 5. óekta barns, en fjórða fram hjá konu sinni, á næstliðnu ári, hvert barn Steinunn þessi fæddi í dulsmáli í nóvbr. sama ár, og er fyrir hið sama af landsyfirrjettinum nýlega dæmd.

2. Að Jón þessi Snorrason hefur lokkað barnsmóður sína, Guðnýju, og jafnvel seinustu barnsmóður sína, Steinunni, til að lýsa ranglega, saklausa menn, feður að 2 hans og þeirra börnum, keypt vinnumann sinn, Jón Bjarnason, til að kannast við Guðnýjar barn; en þó hafa þessi Jón og Guðný með aflögðum eiðum, undir eins sannað sakleysi Jóns Bjarnasonar og sekt Jóns Snorrasonar. Líka hefur bóndinn Jón Oddsson á Svalbarði hreinsað sig með eiði frá Steinunnar faðernis lýsingu, en bæði Jón Snorrason og Steinunn síðan játað hið rjetta faðerni.

3. Er Jón Snorrason árið 1790 af Lögþingisrjetti dæmdur fyrir þjófnað, til 2 ára tukthúss erfiðis, og hefur, eptir stiptamtmannsins hjer undir littr. H. Framlagða vitnisburði, straffið útstaðið, án þess það verkað hafi aðra betrun hjá sakamanninum, en að hann aptur er orðinn uppvís að þjófnaði á heyi og mat, eptir hans eigin meðkenningu fyrir Landsyfirrjettinum, og Steinunnar Árnadóttur framburði. Þvert á móti hefur hann í næst umliðin 4 ár lagst í skammarlegt hórdóms líferni, og auk þess með margháttuðu vondu framferði gjört sig illa kyntan í manna samvistum.

Hvert straff framantöld misverk Jóns Snorrasonar að lögum verðskuldi, þar um væri engin vafasöm meining, ef hann í tíma hefði fyrir sjerhvert áður lögsóttur og dæmdur verið. Hjer er að sönnu sýnt og sannað, að Jón hefur aflað 5 óekta barna, þar af fjögra fram hjá konu sinni, á 4 ára tíma, æruskert yngisstúlkur, 3 eða 4, með áður óskertu mannorði, hverja eptir aðra, tælt 2 til að lýsa ósanna feður, keypt mann til faðernis viðgöngu fyrir sig, stolið á ný og hagað sjer óráðvandlega, og gjört sig grunsaman um lokkun Steinunnar til hvinsku, og að hafa leitt hana eða hrætt til að leyna seinustu barnsfæðingu sinni, ef ei til að fyrirfara barninu.

Nashyrningur er einn fílanna foringi

Þessa skemmtilegu mynd af nashyrningi er að finna í handritinu JS 246 4to. Myndin er teiknuð af Snorra Björnssyni frá Húsafelli árið 1767. Þetta er eftirgerð myndar sem teiknuð var í Amsterdam í Hollandi og kom út í bókinni “Eitt stutt sjónarspil dýra fugla og orma” eins og hún hét í íslenskri þýðingu séra Einars Ólafssonar prests á Stað í Aðalvík.